Pustynia Błędowska – co warto zobaczyć na największej pustyni w Polsce?

Pustynia Błędowska jest jednym z najciekawszych przyrodniczo miejsc w Polsce, obszar lotnych piasków rozciąga się tutaj niemal po horyzont, można na nim zaobserwować zjawiska charakterystyczne dla pustyń, a także roślinność, która przystosowała się do skrajnie trudnych warunków. Poprowadzono tutaj szlaki, ścieżki przyrodnicze i trasy rowerowe, jest tutaj kilka ciekawych punktów widokowych, to świetne miejsce na weekendową wycieczkę.

Położona na granicy województw małopolskiego i śląskiego Pustynia Błędowska to największy w Polsce obszar lotnych piasków, na którym zobaczysz charakterystyczne dla pustyń zjawiska i formy, jakie powstają z piasku w wyniku działania wiatru. Możesz podziwiać ją z punktów widokowych lub wybrać się na spacer przecinając ją pieszo w poprzek. Tym razem pokażę Ci miejsca, które warto zobaczyć na Pustyni Błędowskiej i przybliżę nieco jej historię.

Jak powstała Pustynia Błędowska?

Dawno, dawno temu ziemie polskie były pod lądolodem, okres ten nazywany jest okresem zlodowaceń i to właśnie wtedy w miejscu, które dzisiaj nazywamy Pustynią Błędowską, nagromadziły się duże ilości piasku, ich miąższość dochodzi aż do 80 metrów. Z czasem teren ten zarósł lasem i tak było przez kilka tysięcy lat, jednak w XIII wieku zaczęły się na tych terenach rozwijać górnictwo oraz hutnictwo, które potrzebowały ogromnych ilości drewna, wycięto więc lasy. Działania związane z tymi dwiema gałęziami przemysłu doprowadziły do obniżenia poziomu wód gruntowych, a to do odsłonięcia pokładów piasku na powierzchni około 150 kilometrów kwadratowych. Tak oto powstała tzw. Duża Pustynia Błędowska z procesami charakterystycznymi dla prawdziwych pustyń. Jej dzisiejsze fragmenty, które możesz oglądać z punktów widokowych Czubatka, Dąbrówka, czy z Róży Wiatrów, to jedynie pozostałości po tym wielkim obszarze lotnych piasków, dzisiaj pustynia ma jedynie ok. 33 km².

Pustynia Błędowska – zalesianie i odkrywanie na nowo

W latach 50. XX wieku rozpoczęto proces zalesiania pustyni, który postępował tak dobrze, że w 1994 roku przerwano go, a następne dekady pracowano nad cofnięciem skutków tej decyzji, gdyż Pustynia Błędowska niemal całkowicie zarosła sosnami, brzozami, osikami oraz wierzbami i odsłonięta była jedynie jej część północna, ta wojskowa, od strony Chechła. Zalesianie doprowadziło do zmian, znikły nie tylko charakterystyczne dla pustyń zjawiska, jak wydmy i inne formy rzeźby na piasku, zaczęły także zanikać murawy, rośliny i owady żyjące na rozległych połaciach piasków. Ostatecznie odsłonięto na nowo kilkaset hektarów Pustyni Błędowskiej, dzisiaj są one jedną z najpopularniejszych atrakcji Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Bunkry na Pustyni Błędowskiej

Obszar Pustyni Błędowskiej służy jako miejsce do ćwiczeń wojskowych od XIX wieku. Pierwsi wspomnieli o niej powstańcy styczniowi, którzy zaobserwowali tutaj fatamorganę. W czasie I wojny światowej pojawili się tutaj legioniści, mieli tu ćwiczenia strzeleckie przed bitwą pod Krzywopłotami, ćwiczyli tu również manewry.

Przed II wojną światową polscy lotnicy ćwiczyli tutaj samolotami Karaś, a w czasie II wojny światowej był tu niemiecki poligon wojskowy. Lotnictwo ćwiczyło tutaj strzelanie z broni pokładowej samolotów, testowano tutaj bomby, podobno testowano tutaj także pociski manewrujące V1.

Najbardziej znaną legendą Pustyni Błędowskiej jest historia o tym, jak feldmarszałek Erwin Rommel obserwował z jednego z bunkrów ćwiczenia Afrika Korps, lecz nie ma potwierdzenia jego obecności tutaj, jednak jak to w każdej legendzie, jest tutaj ziarenko prawdy. Rzeczywiście był tutaj testowany sprzęt wojskowy, który wykorzystywano w czasie kampanii afrykańskiej.

To właśnie dla celów wojskowych zbudowano bunkry na Pustyni Błędowskiej. Jednak podaję Ci te informacje jedynie jako ciekawostkę, dwa z nich zostały rozebrane, zachował się tylko trzeci, jest pośrodku południowej części pustyni (50.337696, 19.519823). Tak zwany bunkier na Czubatce w Kluczach był Stanowiskiem Dowodzenia (SD). Był to całkiem spory, piętrowy budynek z tarasami i z wieżą zbudowaną na dachu wyższej części budowli. Drugim SD był bunkier na wzgórzu Dąbrówka w Chechle i ruiny tego obiektu możesz zobaczyć poniżej na zdjęciu, udało mi się go uwiecznić. W lipcu 2009 roku punkt obserwacyjny na wzgórzu Dąbrówka runął, z czasem rozebrano go, podobnie było z bunkrem na wzgórzu Czubatka.

Bunkier w Dąbrówce, fot. 2007 rok.

Zwiedzanie Pustyni Błędowskiej

Odkryte połacie piasków Pustyni Błędowskiej przedzielone są pasem zieleni doliny Białej Przemszy, to przyjemne miejsce na całodniową wycieczkę pieszą lub rowerową. Południowa część pustyni jest udostępniona dla turystów, zaś północna jest terenem wojskowym, przy którym ustawione są tablice o zakazie wstępu, lecz można ją podziwiać z drogi przebiegającej przy jej krawędzi i punktu widokowego Dąbrówka w Chechle. Poprowadzono tutaj kilka znakowanych tras pieszych, rowerowych (Velo Pustynia) i konnych (Transjurajski Szlak Konny). Ja głównie chodzę, więc skupię się na pieszych. Są tutaj dwie ścieżki dydaktyczne, które po części pokrywają się, czerwona omawia procesy eoliczne, a zielona sukcesję naturalną, niestety tablice w 2026 roku były już mocno nadgryzione zębem czasu, ale nadal można na nich przeczytać ciekawostki o Pustyni Błędowskiej. Przeprowadzony jest także żółty szlak turystyczny, którym można przejść całą długość południowej części pustyni.

Ścieżki dydaktyczne tworzą pętle, w przeciwieństwie do żółtego szlaku turystycznego, warto na to zwrócić uwagę, aby nie zapędzić się do miejsca, w którym nagle kończy się znakowanie. Jednak bez obaw, jest tu także wiele tras bez oznaczeń, możesz przejść przez środek pustyni w innych miejscach albo podążyć jej krawędzią. Ścieżka w stronę północnej części Pustyni Błędowskiej, do punktu widokowego w Chechle nie ma oficjalnych oznaczeń dla tras pieszych, a warto się na nią wybrać, aby przejść przez ścieżkę na palach przez dolinę Białej Przemszy.

Ścieżki dydaktyczne na Pustyni Błędowskiej

Ciekawą opcją spacerową przez Pustynię Błędowską są ścieżki dydaktyczne zaopatrzone w tablice opisujące zjawiska eoliczne i florę oraz faunę pustyni. Obie ścieżki tworzą pętle. Do czasów przejścia dolicz czas czytania tablic, podziwiania widoków i robienia selfików, a dodatkowo do zielonej trasy czas dojścia z Czubatki i powrotu na nią, to około 40 minut samego marszu.

 Czerwona ścieżka dydaktyczna – wędrówkę najlepiej zacząć przy Róży Wiatrów, skąd idąc po pustyni, dociera się do platformy widokowej na środku bezmiaru piasku. Kolejnym punktem jest wiata turystyczna, a spod niej wraca się do Róży Wiatrów wzdłuż krawędzi lasu betonową drogą.

Czas przejścia ok. 40 minut, odległość 2,6 km

 Zielona ścieżka dydaktyczna – wędrówkę można zacząć przy żółtym szlaku (50.343223, 19.544444), do tego miejsca można dojść z punktu widokowego Czubatka. Kierunek marszu raczej nie ma znaczenia, więc ja proponuję przejść wpierw przez Pustynię Błędowską na jej drugą stronę, dalej w lewo po betonowej drodze i po około 3 minutach spaceru trasa ponownie wprowadza na piasek i kieruje do platformy widokowej na środku pustyni. Stąd ścieżka prowadzi dalej na wprost do granicy lasu, gdzie skręca w lewo i betonową drogą doprowadza do punktu startu. Uwaga! Warto dołączyć do tej trasy ścieżkę na palach, o czym poniżej.

Czas przejścia ok. 35 minut, odległość 2,3 km

  Polecam wydłużyć spacer o ścieżkę na palach, do której już niedaleko, gdy przejdziesz przez pustynię na jej drugą stronę. Nie skręcaj do platformy widokowej na pustyni, tylko idź dalej betonową drogą, po około 4 minutach zobaczysz odnogę w prawo z tablicą VELO Pustynia, czyli trasy rowerowej, dokładnie w tym miejscu: 50.345030, 19.535537. Wejdź na nią, niedługo dojrzysz drewniane pomosty nad rozlewiskami Białej Przemszy. To piękne miejsce warto zobaczyć. Pomosty prowadzą nad Białą Przemszą do północnej części Pustyni Błędowskiej, możesz rzucić na nią okiem i tą samą drogą wrócić z powrotem do zielonej ścieżki dydaktycznej.

Czas przejścia się wydłuży do ok. 1 godziny, odległość 4,2 km

Żółty szlak przez Pustynię Błędowską

Tak zwany Pustynny żółty szlak przez Pustynią Błędowską to jedna z propozycji spaceru wzdłuż Polskiej Sahary. Wędrówkę najlepiej zacząć na Wzgórzu Czubatka, z którego schodzi się przez las na pustynię, po drodze mija się uroczy Staw Zielony, to bardzo ładne miejsce, warto się przy nim zatrzymać. Żółty szlak prowadzi betonową drogą przez całą północną krawędź południowej części Pustyni Błędowskiej, od Czubatki to ok. 5,4 km trasy, lepiej pokonać ją na rowerze i zrobić pętlę trasą VELO Pustynia, lecz oczywiście możesz całą przebyć pieszo i wrócić szlakiem lub nieoznakowanymi drogami obejść pustynię.

Ja jednak polecam Ci połączyć żółty szlak z nieoznakowanymi drogami i ścieżkami dydaktycznymi. Poniżej podrzucam mapkę z propozycją około 1-godzinnej wędrówki, do przejścia 4,3 km. Po drodze zobaczysz większość atrakcji południowej części Pustyni Błędowskiej.

Staw Zielony w Kluczach

Pustynia Błędowska – poznaj niemal wszystkie atrakcje

A jeśli masz czas, lubisz chodzić i chcesz zobaczyć niemal wszystkie atrakcje Pustyni Błędowskiej, to wybierz się na jeszcze dłuższy spacer. Do przejścia 6,1 km, minimum czasowe to 1 h 34 min, jednak dorzuć do tego, co najmniej 1 godzinę na podziwianie świata. Na trasie: punkt widokowy Czubatka, Staw Zielony, ścieżka na palach na Pustyni Błędowskiej, widok na północną część Pustyni Błędowskiej, platforma widokowa na Pustyni Błędowskiej, punkt widokowy Róża Wiatrów.

Punkty widokowe na Pustyni Błędowskiej

Podziwiać Pustynię Błędowską możesz z kilku miejsc, najpopularniejsze są trzy punkty widokowe: wzgórze Dąbrówka w Chechle, wzgórze Czubatka w Kluczach, Róża Wiatrów w Kluczach. Pierwsze dwa ulokowane są ponad obszarem lotnych piasków, więc możesz z nich zobaczyć większy obszar pustyni, najszersza panorama rozpościera się z punktu widokowego Czubatka, dostrzeżesz stąd zarówno piaszczyste połacie pustyni, jak i te zalesione. Róża Wiatrów, która jest obecnie najpopularniejszym punktem widokowym na Pustynię Błędowską, została zbudowana w jej południowej części, na poziomie piachu, więc stąd zobaczysz bezmiar piaszczystego morza, a z punktu widokowego w Chechle zobaczysz wojskową część pustyni.

1. Wzgórze Dąbrówka w Chechle

Punkt widokowy w Dąbrówce pozwala obejrzeć północną część Pustyni Błędowskiej, która nadal wykorzystywana jest w celach wojskowych. Zbudowano tutaj na betonowych słupach metalową platformę widokową. Często miejsce to opisywane jest jako mniej uczęszczane, lecz odwiedzałam je najczęściej w trakcie swoich wycieczek na pustynię i zawsze w weekendy były tutaj tłumy, więc dla mnie ten rzekomy spokój tutaj jest nieco dyskusyjny.

2. Wzgórze Czubatka w Kluczach

To najlepszy punkt widokowy na Pustynię Błędowską, stąd zobaczysz ją w całej okazałości. Stworzono tutaj taras ziemny, jest tablica z opisem panoramy, luneta i wiata turystyczna. Obok możesz zobaczyć wieżę – dostrzegalnię pożarową, niestety nie jest ona udostępniona do zwiedzania.

3. Róża Wiatrów na Pustyni Błędowskiej

To najniżej położony punkt widokowy na Pustynię Błędowską, gdyż tę atrakcję turystyczną zbudowano praktycznie na pustyni. Znajduje się ona między Kluczami a Bolesławem, jest tutaj duży parking i w letnie weekendy uświadczysz tutaj tłumy. Jest to najbardziej turystyczna część Pustyni Błędowskiej, obok Róży Wiatrów jest plac zabaw, są foodtrucki, są działka z wyposażenia wojskowego. Zobaczysz stąd ocean piasku, możesz też wejść na niego i przyjrzeć się zjawiskom pustynnym i drobnym roślinom porastającym Pustynię Błędowską. W piasku można znaleźć wapienne kamyki, na niektórych da się wypatrzeć odbicia organizmów morskich.

4. Platforma widokowa na Pustyni Błędowskiej

Ostatnim punktem widokowym, jaki możesz zaliczyć, jest platforma widokowa na Pustyni Błędowskiej, czyli niewielki tarasik drewniany na środku pustyni. Dojdziesz do niego zieloną i czerwoną ścieżką dydaktyczną, jest punktem obu tras. Tutaj w pełni poczujesz jak to jest znaleźć się na pustyni.

Pustynia Błędowska – parking, informacje praktyczne

• Samochód można zaparkować w kilku miejscach, w zależności od tego, czy chce się jedynie obejrzeć określony punkt widokowy, czy wybrać na dłuższy spacer. Jeśli chcesz wybrać się na długi spacer, to najlepiej zaparkować na bezpłatnym parkingu tuż przy punkcie widokowym Czubatka: 50.336216, 19.549701. Przy Róży Wiatrów są parkingi płatne: 50.333315, 19.533856, 50.326751, 19.532343. Przy punkcie widokowym Dąbrówka również jest niewielki bezpłatny parking: 50.361185, 19.519149. W ładne letnie weekendy wszystkie parkingi przy Pustyni Błędowskiej są zatłoczone.
• Pustynia Błędowska jest dostępna do zwiedzania za darmo, przez cały rok.
• Najlepsze punkty widokowe na Pustynię Błędowską dostępne są od strony Kluczy i Chechła.
• Z centrum Krakowa do Kluczy dojedziesz w około 1 h 10 min (47 km); z Katowic w 40 min (44 km).

Gdzie jest Pustynia Błędowska? Współrzędne GPS: 50.339135, 19.524505