Cmentarz wojenny nr 6 w Krempnej jest jednym z ciekawszych założeń wśród zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych. Wyróżnia go monumentalna kamienna architektura, oryginalny pomnik centralny i masywne ogrodzenie. To miejsce warto zobaczyć nie tylko ze względu na zabytkową nekropolię, ze wzgórza rozpościera się ładna panorama wsi na tle beskidzkich pasm.
Położony na wzgórzu Łokieć cmentarz z I wojny światowej w Krempnej zaprojektowany został przez Dušana Jurkoviča, jest to jedno z piękniejszych założeń cmentarzy wojskowych. Nekropolia przypomina miejsce starożytnego kultu, krzyże na grobach kojarzą mi się z wbitymi w ziemię mieczami. Spoczywają tutaj żołnierze armii austro-węgierskiej i armii rosyjskiej, którzy zginęli tutaj w 1914 i 1915 roku.
O czym przeczytasz we wpisie:
Cmentarz wojenny nr 6 Krempna
Krempna w drugiej połowie XIX wieku była jednym z najważniejszych ośrodków kamieniarskich w Beskidzie Niskim, może właśnie dlatego cmentarz wojenny nr 6 jest zbudowany głównie z tego materiału. Zamiast zwykłego cmentarza Dušan Jurkovič stworzył tutaj założenie o symbolicznej formie, w którym kamienne mury, monumentalne krzyże i centralny pomnik w formie monopteru tworzą wrażenie starożytnej świątyni.
Wzgórze Łokieć o wysokości 417 m n.p.m. w 1914 roku było ważną pozycją obronną armii austro-węgierskiej, do dzisiaj jest niezłym punktem widokowym, gdyż jego wschodnie i południowe stoki są niezalesione. Cmentarz wojenny nr 6 w Krempnej wybudowano na szczycie wzgórza, pochowano tutaj co najmniej 120. poległych, dane 46. z nich są znane. Miejsce wiecznego spoczynku znaleźli tutaj żołnierze, którzy zginęli w dniach: 22-27.11.1914 roku, 10-29.12.1914 roku, 5-6.05.1915 roku.
Niezwykła forma cmentarza wojennego w Krempnej
Najbardziej charakterystycznym elementem nekropolii jest jej nietypowy układ. Cmentarz zaprojektowano na planie dwóch zachodzących na siebie owali, plan założenia przypomina mi coś na kształt UFO albo wachlarza. Z poziomu ziemi cmentarz wojenny nr 6 w Krempnej również wygląda niesamowicie. Dojście do bramy osłania dodatkowy murek, który kojarzy mi się z szyją fortu.
Niedaleko od bramy w narożach muru wbudowane są dwa wysokie kamienne krzyże łacińskie umieszczone na cylindrycznych, schodkowych cokołach, lecz najciekawszym elementem założenia jest pomnik – mauzoleum przypominający starożytny monopter. Na trzystopniowej podstawie na rzucie okręgu ustawione są kamienne filary, na których opiera się betonowy wieniec pokryty miedzianymi liśćmi. Na podporach znajdują się płaskorzeźby z twarzami rzymskich wojowników i tablice epitafijne z napisami, które skierowane są do obu armii (pierwszy dla Austro-Węgrów, drugi dla Rosjan), tłumaczone są tak:
Choć umarliście, żyjecie w pamięci, miłości
i w błogosławieństwach pokoju.
Walczyliśmy pierś w pierś,
zmartwychwstaniemy ramię w ramię.
Groby na cmentarzu z I wojny światowej w Krempnej rozchodzą się koncentrycznie od pomnika, ułożone są w kilka łuków. Mogiły ujęte są w kamienne obramowania, ustawiono na nich drewniane krzyże łacińskie i dwuramienne lotaryńskie. W skrzyżowaniu ramion umieszczono tabliczki memoratywne. Forma krzyży przypomina mi potężne średniowieczne miecze, które wbito tutaj w ziemię.
Ciekawostka: Nieco podobny w formie jest cmentarz wojenny nr 11 w Woli Cieklińskiej, w którym również jest kamienny mur, pomnik na kształt mauzoleum i pomniki boczne z krzyżami.
Remont cmentarza z I wojny światowej w Krempnej
Cmentarz wojenny w Krempnej pod koniec XX wieku był w marnym stanie. W 1990 roku nekropolia dzięki staraniom lokalnych władz i Austriackiego Czarnego Krzyża została odnowiona przez 54. Kadrowy Pułk Obrony Krajowej ze Styrii w Austrii, kontynuator tradycji 27. Pułku Piechoty, którego żołnierze walczyli w tej okolicy podczas I wojny światowej. Krzyże nagrobne na podstawie pierwowzoru projektu Dušana Jurkoviča wykonał Piotr Wróbel z Kotani.
21 lipca 1991 roku odbyła się uroczystość poświęcenia cmentarza wojennego nr 6 Krempna, było to wydarzenie międzynarodowe, udział wzięli w nim ambasadorowie Polski i Austrii, kompanie honorowe wojsk polskich i austriackich, poczty sztandarowe i orkiestra wojskowa artylerii „Van Der Groeben”. Zasłużeni w odbudowie cmentarza otrzymali odznaczenia. W murze ogrodzenia umieszczono dwie tablice o przeprowadzonym remoncie, jedną w języku polskim, drugą po niemiecku.
Dziś cmentarz w Krempnej jest nie tylko zabytkiem architektury, lecz także miejscem refleksji nad losem żołnierzy, którzy zginęli z dala od swoich domów. Warto odwiedzić go podczas zwiedzania Beskidu Niskiego, szczególnie jeśli interesuje Cię historia regionu, militaria i zachodniogalicyjskie cmentarze wojenne. Miejsce to znajduje się na Szlaku frontu wschodniego I wojny światowej i jest jednym z punktów ścieżki krajobrazowej „Dobry widok – Krempna”.
Jak dojść do cmentarza wojennego w Krempnej?
Z centrum Krempnej na cmentarz wojenny dojdziesz w niecałe 20 minut, kierując się drogą wojewódzką 992 w stronę Kotani (na zachód, pod górę). Po dojściu do zakrętu, gdy szosa kieruje w prawo, a w lewo odbija droga bita do domów (stoi przy niej altana turystyczna), trzeba skręcić w lewo właśnie w tę drogę (na zakręcie stoi krzyż, ale w lecie jest dość mocno schowany w roślinności). Po około 5 minutach spaceru trzeba skręcić w drogę w prawo, w 2026 roku była wysypana świeżym żwirem, na jej końcu, na szczycie wzgórza widać zarys cmentarza wojennego.
Krempna, cmentarz wojenny nr 6 – parking, informacje praktyczne
- Samochód najlepiej zaparkować na jednym z parkingów w centrum Krempnej, na przykład tutaj: 49.511205 21.500051
- Cmentarz wojenny nr 6 Krempna jest trzecim punktem ścieżki krajobrazowej „Dobry Widok – Krempna”.
- Z centrum Gorlic do Krempnej dojedziesz w około 45 minut (42 km); z Krosna w około 41 minut (41 km).
Gdzie jest cmentarz z I wojny światowej w Krempnej? Współrzędne GPS: 49.510042, 21.493238
