Okolice Limanowej na początku XX wieku stały się znane z przetwórstwa ropy naftowej, to właśnie w leżących dzisiaj w granicach miasta Sowlinach uruchomiono rafinerię naftową. Fabryka ta pozostawiła trwały ślad w historii regionu i stała się pomysłem do stworzenia nowej atrakcji turystycznej, jaką jest Limanowski Szlak Nafty, na którym odkryjesz urocze figurki Nafciaków.
Na początku XX wieku dwa kroki od rynku w Limanowej, w miejscu dawnego dworu w Sowlinach wyrosła rafineria naftowa. Jej położenie w tym regionie nie było przypadkowe, bracia Kazimierz i Stanisław Marsowie byli udziałowcami w przemyśle naftowym w Borysławiu, dodatkowo przez Limanową przechodziła kolej transwersalna, która usprawniała transport ropy naftowej do przetwórni, a następnie transport wyrobów z niej uzyskanych w świat.
O czym przeczytasz we wpisie:
Limanowski Szlak Nafty
Stworzony w 2025 roku Limanowski Szlak Nafty ma zachęcić do odkrywania tajemnic miasta. Na trasie szlaku ulokowano wykonane z brązu urocze figurki Nafciaków, czyli postaci, które są związane z historią rafinerii w Limanowej Sowlinach. Więcej o rafinerii w Sowlinach przeczytasz u mnie na blogu tutaj: Rafineria naftowa w Limanowej Sowlinach i osiedle robotnicze z secesyjnymi willami.
Planowo Limanowski Szlak Nafty ma nie tylko przybliżać historie związane z pracą rafinerii w Sowlinach, lecz także ogólnie pokazać miasto. Dodatkową atrakcją ma być możliwość zwiedzania trasy z przewodnikiem. Pierwsze nocne zwiedzanie Limanowskiego Szlaku Nafty odbyło się 12.12.2025. Rozpoczęło się ono uroczystością w dworze Marsów, w którym mieści się Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej, można było przy tej okazji zwiedzić wystawę poświęconą rafinerii w Sowlinach. Wydarzeniu towarzyszyły lampy naftowe – urządzenie to wynaleźli Polacy: Ignacy Łukasiewicz we współpracy z Janem Zehem i Adamem Bratkowskim. Poza tym tego dnia można było podziwiać na Rynku w Limanowej pokaz przygotowany przez Teatr Ognia Aurora. W kolejnym dniu odbyło się dzienne zwiedzanie przygotowane stricte dla dzieci.
Nafciaki w Limanowej – urocze figurki z brązu
W punkcie informacji turystycznej na rynku w Limanowej można otrzymać mapkę, na której oznaczony jest Limanowski Szlak Nafty, co umożliwia samodzielne zwiedzanie miasta. Ja nie mogłam się już doczekać uroczystego odsłonięcia i kilka dni przed uroczystym otwarciem znalazłam jedną z figurek, przymocowana jest ona do ściany przy wejściu do budynku Cechu Rzemiosł na ulicy Jana Pawła II 5 i do złudzenia przypomina Ignacego Łukasiewicza. To kamienica „Pod Matką Boską Częstochowską”, która jest ukazana na witrażu w drzwiach. Ma charakterystyczny klasycyzujący niderlandzki, schodkowy szczyt.
Dwór w Limanowej – Nafciak Marsik
Limanowski Szlak Nafty rozpoczyna się przy Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej, które jest ulokowane w dawnym dworze Marsów – kiedyś była to ich siedziba rodowa. Jednak co ma dwór do nafty? Otóż bracia Marsowie mieli udziały w przemyśle naftowym w Borysławiu, z którego dostarczano ropę naftową do rafinerii w Sowlinach. Jednak to nie jedyne powiązanie, gdyż zanim kolej transwersalna rozpoczęła przewóz czarnego złota w Beskid Wyspowy, to Kazimierz Mars sprzedał francuskiemu towarzystwu „Światło i Siła” grunty dworskie w Sowlinach, aby właśnie w tym miejscu zbudowano rafinerię ropy naftowej i kolonię robotniczą. Ta inwestycja doprowadziła do rozwoju nie tylko Sowlin, lecz także miasta Limanowa.
Dodatkowo w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej w 2023 roku otwarta została wystawa stała „Rafineria Ropy Naftowej w Sowlinach – gorączka czarnego złota”. Przybliża ona historię „gorączki czarnego złota”, można na niej zobaczyć lampę naftową z apteki w Limanowej, archiwalne zdjęcia rafinerii ropy naftowej w Limanowej Sowlinach, stacji paliw „Limanowa”, która stała kiedyś poniżej ruin zamku w Nowym Sączu.
Stary browar w Limanowej – Nafciak Bednarz Benek
Tutaj nie jestem pewna, jaka myśl przyświecała autorom, gdy tworzono Limanowski Szlak Nafty, gdyż Nafciak Bednarz Benek ustawiony jest na tyłach dawnego browaru Marsów, który stoi tuż przy bramie wejściowej do dworskiego parku. Beczki z pewnością były potrzebne przy produkcji piwa, a w rafinerii ropy naftowej w Sowlinach była bednarnia, która przetrwała zamknięcie rafinerii w 1934 roku – bednarnię wydzierżawił Fischer i produkował tu beczki dębowe. Taka ciekawostka, że browar Marsów w Limanowej reklamował się jako „pierwszy browar w kraju systemu gotowania parą”.
Limanowski rynek – Nafciak Florek
Nafciak Florek to dla mnie najciekawszy obecnie punkt Szlaku Nafty w Limanowej, gdyż siedzi na skraju „oczka wodnego” na rynku, w rękach trzyma wiadro. Dzisiaj płyta rynku jest wybrukowana, dookoła niej przebiegają asfaltowe drogi wyprowadzające z miasta w różnych kierunkach. Niegdyś jednak był to wielki plac targowy jak wiele innych rynków miast galicyjskich.
Limanowa stała się miastem na prawie magdeburskim w 1565 roku, otrzymała przywilej dwóch dorocznych jarmarków trwających tydzień oraz targów w każdą sobotę. W 1640 roku wystarano się o nowe przywileje królewskie zezwalające na trzy jarmarki rocznie: 1 maja, 15 lipca i 6 grudnia, a cotygodniowe jarmarki zostały przeniesione na poniedziałki. W kolejnych latach wprowadzona została tzw. wolnica, czyli możliwość sprzedaży mięsa w sobotę i niedzielę przez postronnych rzeźników.
Na początku XX wieku limanowskie jarmarki były znane z handlu bydłem, odbywały się tutaj podobno największe targi bydła w Galicji zachodniej, podaję za Almanachem limanowskim 2008/9/32. W 1900 roku w Limanowej miało miejsce 18 jarmarków, na które spędzono 1000 sztuk koni, 17 000 bydła, 2 500 owiec, 250 kóz, 9 000 świń. Nafciak Florek trzyma wiadro właśnie na potrzebę targów ze zwierzętami, które trzeba było napoić.
Ciekawostka: W Galicji z targów bydła słynęły Lutowiska w Bieszczadach, na które sprowadzano kilka tysięcy sztuk bydła. Miejscowość ta zasłynęła też z targów końskich.
Bazylika w Limanowej – Nafciak Drabik
Nafciak Drabik przy Bazylice w Limanowej wspina się na drabinę i mimo że jest w kasku z latarką, to nie wychodzi z kopalnianego szybu, zmierza w górę, aby wymienić żarówkę w żyrandolu, który został ufundowany przez pracowników rafinerii w Sowlinach. Taka ciekawostka, że po zamknięciu rafinerii ropy naftowej nadal na jej terenie wytwarzano prąd elektryczny, który zasilał rynek i kościół.
Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Bolesnej jest dominantą limanowskiego rynku, ciężko go przeoczyć, jego strzelista wieża góruje nad miastem. Zbudowany został w latach 1910-1918. Warto zajrzeć do jego wnętrza, które czaruje piękną polichromią, a dwa witraże w oknach są projektu Józefa Mehoffera: Gorejące serce Pana Jezusa oraz Gorejące Serce Matki Bożej, zobaczysz je w Kaplicy Przenajświętszego Serca Pana Jezusa.
Pierwsza lampa naftowa w Limanowej - Nafciak Ignac
Nafciak na ul. Jana Pawła II w Limanowej znalazł się tutaj nieprzypadkowo. W pierwszej limanowskiej aptece płonęła nowoczesna lampa naftowa, którą jej właściciel otrzymał od Ignacego Łukasiewicza. Lampa ta przechowywana jest w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej. Poniżej kilka słów o tym, jak lampa naftowa Łukasiewicza znalazła się właśnie w tym miejscu w Limanowej. Nie można też zapominać, że nafta używana jest w farmacji, więc już tutaj można odnaleźć powiązanie z przetwórstwem ropy naftowej, wiele produktów z niej do dzisiaj wykorzystywanych jest do celów medycznych.
Pierwszą aptekę w Limanowej założył Ludwik Müller, jego firma mieściła się w budynku obok plebanii kościelnej przy ulicy Krakowskiej, dzisiaj to ulica Jana Pawła II. Syn Ludwika, Antoni Müller postanowił, że również zostanie farmaceutą i w tym celu wyjechał na studia do Lwowa, gdzie przez pewien czas pracował w aptece Mikolascha wraz z Ignacym Łukasiewiczem. Gdy postanowił wrócić do rodzinnej Limanowej, w prezencie otrzymał od Ignacego lampę naftową, którą tenże wynalazł we Lwowie w 1853 roku.
Z czasem właścicielem apteki został Walerian Zubrzycki, który poślubił córkę Antoniego. Walerian kupił dom przy obecnej ulicy Jana Pawła II i przeniósł do niego aptekę. Według opisów pierwotnie stojący tutaj budynek miał werandę i dużą bramę wjazdową od strony ulicy. Na archiwalnych zdjęciach ulicy Jana Pawła II sprzed 100 lat, są tu niskie drewniane domy. Budynek Cechu Rzemiosł prawdopodobnie wzniesiono na tej samej działce, stąd właśnie tutaj ulokowano Nafciaka Ignaca, który jest mężczyzną przyrządzającym lekarstwo na podstawie receptury, pod nim jest napis „Apteka”.
Lampa naftowa z limanowskiej apteki, eksponat w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej
Limanowski Szlak Nafty – parking, informacje praktyczne
- Samochód można zaparkować przy rynku w Limanowej (49.705767, 20.421534) lub przy ulicy Bronisława Czecha (49.707196, 20.418182). W Limanowej obowiązuje strefa płatnego parkowania, więcej informacji o dniach i godzinach można znaleźć na stronie: Limanowa strefa płatnego parkowania.
- Limanowski Szlak Nafty na chwilę obecną (grudzień 2025) ma około 0,5 kilometra, jego zwiedzanie zajmuje maksymalnie 1 godzinę z dziećmi, a dla dorosłych, to około 30 minut wycieczki.
Gdzie się zaczyna Limanowski Szlak Nafty? - współrzędne GPS: 49.704131, 20.418831
