Rezerwat Gołoborze w dolinie Rabskiego Potoku. Poznaj ciekawostki geologiczne Bieszczad

Dolina Rabskiego Potoku to jedno z urokliwszych miejsc w Bieszczadach, niegdyś wiodła nią z Bystrego droga do dwóch ludnych wsi, które po II wojnie światowej zostały wysiedlone i znikły z krajobrazu. Jednak tym razem nie o nich, a o rezerwacie Gołoborze, który znajdziesz na stokach Łysego Wierchu. Zobaczysz tutaj jedno z najniżej położonych gołoborzy w Polsce.

Rezerwat Gołoborze w pobliżu Bystrego w Nadleśnictwie Baligród to miejsce, które potrafi oczarować, szczególnie po opadach deszczu, gdy na roślinach połyskują srebrzyste krople wody. Ja trafiłam tutaj dwukrotnie właśnie w takiej niesprzyjającej wycieczkom aurze, lecz to sprawiło, że miejsce wyglądało jak z bajki. Warto wybrać się tu, aby zobaczyć kilka geologicznych ciekawostek.

Jak dojść do rezerwatu Gołoborze?

Aby dojść do rezerwatu Gołoborze, wpierw trzeba pokonać mostek na Rabskim Potoku, za nim wyznaczona jest ścieżka dydaktyczna, która doprowadza do rumowiska skalnego – od mostu przejdziesz ją całą w około 5 minut, powrót tą samą drogą lub możesz spróbować zejść na dół drogą prowadzącą do kamieniołomu nad rezerwatem. To naprawdę szybka wycieczka, lecz można ją rozszerzyć o zwiedzanie najbliższej okolicy: punkty widokowe na kamieniołomy, kapliczka Synarewo oraz nieistniejące wsi Rabe i Huczwice.

Jeśli zaparkujesz samochód na parkingu przy wiacie turystycznej, to trzeba dodać do czasu dojścia na gołoborze około 5-10 minut marszu w jedną stronę.

Rezerwat Gołoborze w dolinie Rabskiego Potoku

Termin gołoborze jest w teorii zarezerwowany dla Gór Świętokrzyskich, lecz to nie oznacza, że w innych regionach Polski nie występują gołe od boru rumowiska skalne. W Karpatach fliszowych pojawiają się one zazwyczaj na wysokości ponad 1000 m n.p.m., dlatego nagromadzenie luźnych bloków skalnych w okolicy Bystrego w Bieszczadach jest wyjątkowe, gdyż znajduje się na wysokości ok. 540-600 m n.p.m. W Karpatach fliszowych znam tylko jedno niżej położone gołoborze, znajduje się ono w Gorcach, w Ochotnicy Dolnej.

W 1969 roku utworzono rezerwat Gołoborze, objęto nim 13,9 hektara. Chronione jest tutaj odsłonięte rumowisko skalne w obrębie jednostki tektonicznej zwanej łuską Bystrego. Odsłonięte są tutaj najstarsze utwory strefy przeddukielskiej: warstwy cieszyńskie, grodziskie, lgockie, godulskie, istebniańskie i hieroglifowe wieku od 100 do 30 milionów lat (kreda-eocen). Gołoborze w dolinie Rabskiego Potoku powstało w okresie zlodowaceń, kiedy skały pękały pod wpływem mrozu i wilgoci.

Rezerwat Gołoborze widoczny jest ze ścieżki przyrodniczej jedynie z dołu, jego centralna część jest wyłączona ze zwiedzania. Na głazowisku następuje sukcesja roślinna, gdyby nie prace oczyszczające przeprowadzane co jakiś czas, teren już dawno zarósłby. Można tutaj dostrzec porosty m.in. chrobotka koralowego, chrobotka palczastego i chrobotka najeżonego. W miejscach, w których wytworzyła się grubsza warstwa gleby, pojawiają się większe rośliny, jak borówka czernica, brzozy, karłowate osiki. Niektóre z roślin występujących na tym stanowisku zwykle nie rośną na tej wysokości, są tu też gatunki niespotykane w tym regionie.

Źródło Rabskie w Dolinie Rabskiego Potoku – zaczątek uzdrowiska

Przy kładce prowadzącej do rezerwatu Gołoborze możesz zobaczyć pompę, stoi ona nad źródłem Rabe-1 od maja do października. Odwierty i ujęcia wody w Dolinie Rabskiego Potoku wykonane zostały w celu stworzenia w tym miejscu zespołu uzdrowiskowego, wysiedlona wieś Rabe otrzymała nawet w 1974 roku status uzdrowiska. Źródła Rabskie są unikatem w skali Europy, gdyż w ich wodach znajduje się arsen, minerał ten występuje w okolicy w postaci realgaru (arsen czerwony) i aurypigmentu (arsen żółty). Woda w źródle Rabskim jest szczawą wodorowęglanowo-chlorkowo-sodową, borową, suma rozpuszczonych w niej składników wynosi 5 mg/dm3. Woda ta uzupełnia płyny w gorące dni, polecana jest przy przewlekłych stanach zapalnych i kamicy dróg moczowych, lecz są także przeciwskazania do jej picia: choroba wrzodowa, nadciśnienie tętnicze i niewydolność krążenia.

Diamenty marmaroskie w Bieszczadach

Rezerwat Gołoborze to nie jedyna geologiczna ciekawostka tutaj. Wędrując Doliną Rabskiego Potoku, przyjrzyj się kamieniom w nim, można w nich dostrzec połyskujące drobinki, najlepiej widoczne są w promieniach słońca – to diamenty marmaroskie, czyli wyjątkowo czysty kryształ górski, który przypomina diament, a marmaroski od nazwy miejscowości Marmarosz w Rumunii, gdzie po raz pierwszy znaleziono i udokumentowano jego występowanie. Diamenty marmaroskie można znaleźć w okolicach Wetliny i Baligrodu w Bieszczadach, lecz także na Podhalu. Występują one w żyłach kalcytowych wykorzystujących szczeliny w piaskowcach.

Sztolnia w Dolinie Rabskiego Potoku

Naprzeciwko wejścia do rezerwatu w Dolinie Rabskiego Potoku jeszcze do niedawna można było zobaczyć zakratowane wejście do starej sztolni. W XIX i na początku XX wieku wydobywano tutaj rudę żelaza. Miejsce to upatrzyły sobie na swoje schronienie nietoperze, dla których przed wejściem do sztolni zbudowano schron dzienny, wygląda on jak studnia z nadbudowaną nad nią cylindryczną wieżą.

Historia sztolni w Dolinie Rabskiego Potoku jest powiązana z historią nieistniejącej już wsi Rabe, w której na przełomie XVIII i XIX wieku jej ówcześnie właściciele Fredrowie utworzyli hutę żelaza. Metal pozyskiwano z miejscowej rudy darniowej.

Punkt widokowy nad Doliną Rabskiego Potoku

Po przeciwnej stronie od wejścia na ścieżkę do gołoborza zielony szlak prowadzi pod górę w las, w lewo odchodzi od niego ścieżka do punktu widokowego nad skałami – dojdziesz do niego z drogi w około 10 minut. Nie jest to turystyczny hit, lecz odsłonięcie skał, na którym jest taras, ładnie się prezentuje.

Gołoborze w Dolinie Rabskiego Potoku – parking, informacje praktyczne

• Samochód można pozostawić na niewielkim parkingu przy wiacie turystycznej: 49.309264, 22.247323. Stąd do wejścia na ścieżkę do rezerwatu Gołoborze jest około 5-10 minut spaceru.
• Pompa nad źródłem Rabskim jest demontowana na okres zimowy.
• W pobliżu można jeszcze zwiedzić kapliczkę Synarewo, kamieniołom Huczwice z pomnikowym stanowiskiem sosny wdziarowej, nieistniejące wsi Rabe i Huczwice.
• Gołoborze w Dolinie Rabskiego Potoku znajduje się niedaleko Baligrodu, dojedziesz tutaj samochodem z tej miejscowości w około 7 minut; z Cisnej w około 25 minut (18 km); z Sanoka w 47 minut (40 km).

Gdzie jest rezerwat Gołoborze w Bieszczadach? Współrzędne GPS: 49.304981, 22.246645