Beskid Niski zachwyca rozległymi dolinami, łagodnymi grzbietami gór i ogromnymi pastwiskami, na których można podziwiać duże stada zwierząt. Ten spokojny dzisiaj krajobraz skrywa jednak trudną historię powojennych wysiedleń, które na zawsze zmieniły oblicze tej części Beskidów. Długie jest jedną z wielu wsi w tym regionie, która po II wojnie światowej przestała istnieć.
Dziś w miejscach takich jak Długie próżno szukać dawnej zabudowy i gwaru codziennego życia. Zachowały się po dawnych mieszkańcach nieliczne kapliczki, krzyże, cmentarze, cerkwiska i droga. Wędrówka przez opustoszałe doliny Beskidu Niskiego to nie tylko spotkanie z dziką przyrodą, lecz także podróż w przeszłość, do wsi, które niemal znikły z map, lecz ich ślady wciąż pozostają obecne w krajobrazie.
O czym przeczytasz we wpisie:
Nieistniejąca wieś Długie w Beskidzie Niskim
Jeszcze 100 lat temu wzdłuż drogi nad potokiem będącym dopływem Wisłoki rozłożona była zabudowa wsi Długie. Jej historia sięga połowy XVI wieku, gdy w dokumentach pojawiają się o niej zapisy w związku z tym, że Stadniccy odkupili ją od Wojszyków. W 1581 roku były tu trzy dworzyszcza wołoskie i sołtysie. W „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich tom 2” wydanym w 1881 roku zapisano, że we wsi było 36 domów i mieszkało tu 247 osób. W owym czasie obszar dworski składał się z lasu, roli, łąk, pastwisk i ogrodu, dobra należały do Teresy hr. Mitrowskiej.
W czasie I wojny światowej Długie znalazło się na linii frontu, część zabudowy została zniszczona, dodatkową tragedią dla mieszkańców były masowe aresztowania przez władze Austro-Węgier, 14 osób internowano w obozie Thalerhof – był to obóz w Austrii, do którego wywożono Rusinów uznawanych za politycznie nielojalnych monarchii habsburskiej, podejrzewanych za sprzyjanie Rosjanom.
W latach 20. XX wieku mieszkańcy wsi przeszli na prawosławie, po czym wybudowano nową cerkiew ok. 1 km od Wisłoki. Ze spisów ludności w 1936 roku wiemy, że mieszkała we wsi jedna rodzina cygańska, a 150 mieszkańców wyznawało prawosławie. W 1945 roku mieszkańców wsi Długie zmuszono do pozostawienia ojcowizny i wyjazdu na radziecką Ukrainę. Co ciekawe w dekrecie z 5.09.1947 roku „O przejęciu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR” nie uwzględniono wsi Długie, więc formalnie dawni mieszkańcy nie zostali pozbawieni własności i ziemia cały czas należała do nich.
Zabytkowy cmentarz w Długiem i cerkwiska
W pobliżu przeprawy na Wisłoce można wypatrzeć zabytkowy cmentarz w Długiem, który został odnowiony przez rodzinę Sabatowiczów, ich nazwisko wypatrzysz na jednej z tablic grobowych. Zobaczysz na nim dobrze zachowane kamienne pomniki z krzyżami i figurami. Służył on za cmentarz wiejski, około 300 metrów dalej stała zbudowana w 1745 roku grekokatolicka cerkiew pw. św. Dymitra. W inwentarzu klucza myscowego z 1758 roku zapisano, że cerkiew była "na pagórku stojąca, z drzewa budowana, od góry do dołu gontem podbita". Miejsce po niej znajduje się nad cmentarzem wojennym.
Stała też tutaj zbudowana w latach 20. XX wieku cerkiew prawosławna, usytuowana około 1 km od Wisłoki, niedaleko za wysoką kamienną kapliczką. Obie cerkwie zostały rozebrane, prawdopodobnie z obu materiał posłużył do budowy stajni w Jasionce.
Gdzie jest zabytkowy cmentarz łemkowski w Długiem? Współrzędne GPS: 49.472198, 21.378452
Cmentarz wojenny w Długiem
Długie w czasie I wojny światowej było miejscem, przez które przeszły obie armie, na wzgórzach opadających do doliny zginęły setki żołnierzy. Śladem burzliwych czasów jest cmentarz wojenny w Długiem, pochowano na nim 245 poległych.
Kamienne krzyże i kapliczki przydrożne w Długiem
Przejeżdżając szutrową drogą przez Długie, można wypatrzeć przy niej kapliczki i krzyże przydrożne, niegdyś było ich znacznie więcej, lecz wiele z nich zostało zniszczone przez pracujących tutaj w latach 70. XX wieku więźniów, którzy osadzeni byli w ośrodku pracy więźniów i wykorzystywani jako darmowa siła robocza przy wypasie, ciężkich robotach leśnych i polnych w PGR w Jasionce i Wyszowatce. Więźniowie znikli z tutejszego krajobrazu dopiero po stanie wojennym. Kapliczki w nieistniejącej wsi Długie były odnawiane w latach 80. XX wieku, mimo to nadal je niszczono.
Retorty w Długiem – wypał węgla drzewnego
Jeszcze niedawno Długie było znane z wypalania węgla drzewnego. Przez kilkadziesiąt lat stały tutaj retorty, a dym z nich snuł się po dolinie. Wypalanie węgla drzewnego jednak stało się mało opłacalne i na początku XX wieku smolarze odeszli stąd, pozostały po nich jedynie archiwalne zdjęcia i kadry w filmie „Wino truskawkowe” nakręconym na podstawie „Opowieści galicyjskich” Andrzeja Stasiuka.
Symboliczne drzwi do dawnej wsi Długie
O dawnej wsi Długie przypominają symboliczne drzwi, które można wypatrzeć między krzewami po prawej stronie drogi jadąc w stronę Wyszowatki, w odległości około 200 metrów od cmentarza wojennego. Umocowana na nich tablica przybliża historię miejscowości, jest na niej mapka, która obrazuje, jak rozłożona była tutaj zabudowa.
Długie w Beskidzie Niskim – informacje praktyczne
- Długie położone jest przy drodze wojewódzkiej 992 na odcinku Czarne – Wyszowatka – Grab. Droga tutaj jest bez asfaltu, wyłącznie utwardzona.
- Od strony dawnej wsi Czarne wjazd do dawnej wsi Długie prowadzi przez bród, jest tutaj także most, lecz wątpliwej wytrzymałości, od strony Wyszowatki (Grabu) nie ma dodatkowych atrakcji na drodze.
Gdzie jest Długie w Beskidzie Niskim – nieistniejąca wieś? Współrzędne symbolicznych drzwi: 49.469601, 21.382673
